Rada Powiatu w Kamieniu Pomorskim przyjmie na najbliższej sesji „Powiatowy Program Opieki nad Zabytkami Powiatu Kamieńskiego na lata 2026-2029”. Projekt przygotował pracownik Starostwa Powiatowego Marek Szymański przy współpracy z Zachodniopomorskim Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków, który wydał pozytywną opinię. Sporządzanie takiego programu co cztery lata, to obowiązek nałożony na powiaty ustawą o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

Na terenie powiatu do rejestru zabytków wpisanych jest 148 obiektów nieruchomych, 143 ruchome i 25 archeologicznych. Najwięcej zabytków nieruchomych ma gmina Międzyzdroje bo aż 48, a najmniej gmina Dziwnów bo tylko 2. Sam powiat jest właścicielem lub użytkownikiem wieczystym pięciu obiektów ujętych w wojewódzkiej ewidencji zabytków, w tym pałacu w Benicach, gdzie obecnie mieści się Zespół Szkół Ponadpodstawowych wraz z przyległym parkiem dworskim, parku dworskiego przy DPS w Śniatowie oraz dwóch alei przydrożnych na terenie gminy Wolin.

Dokument wyznacza cel główny, wzmocnienie systemu opieki nad zabytkami i promocję dziedzictwa kulturowego oraz dwa priorytety szczegółowe: stworzenie warunków dla efektywnej ochrony i opieki nad zabytkami powiatu oraz upowszechnianie i popularyzację wiedzy o dziedzictwie kulturowym. W tych ramach program wymienia zadania takie jak: monitorowanie stanu zabytków, opiniowanie planów zagospodarowania przestrzennego gmin, oznakowywanie obiektów tablicami „zabytek chroniony prawem”, powoływanie społecznych opiekunów zabytków, wspieranie zabezpieczeń przeciwpożarowych i przeciwwłamaniowych, a także działania promocyjne i edukacyjne – szlaki turystyczne, wydawnictwa, obchody Europejskich Dni Dziedzictwa.

Analiza SWOT zawarta w programie wskazuje wśród mocnych stron powiatu m.in. różnorodność krajobrazu kulturowego i dużą liczbę obiektów zabytkowych, a wśród słabych postępujący proces niszczenia części zabytków, niedostateczną koordynację działań administracji powiatowej i gminnej oraz brak aktualnych gminnych ewidencji i programów opieki nad zabytkami w większości gmin. Spośród sześciu gmin powiatu obowiązujący gminny program opieki nad zabytkami posiada obecnie tylko gmina Świerzno.

Źródła finansowania zadań programu obejmują m.in. dotacje Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków (do 50% nakładów koniecznych, w wyjątkowych przypadkach do 100%), dotacje Samorządu Województwa Zachodniopomorskiego, środki z Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, dotacje z budżetu jednostek samorządu terytorialnego, środki z Funduszu Kościelnego – dla obiektów sakralnych, programy operacyjne Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, m.in. „Ochrona zabytków”, „Ochrona zabytków archeologicznych”, „Groby i cmentarze wojenne”, a także fundusze europejskie – FEnIKS 2021–2027, Regionalny Program Operacyjny „Fundusze Europejskie dla Pomorza Zachodniego 2021–2027” oraz Mechanizm Finansowy EOG i Norweski Mechanizm Finansowy na lata 2025–2031.

Za monitorowanie realizacji programu odpowiada Zarząd Powiatu, który co dwa lata przedstawia Radzie Powiatu sprawozdanie z wykonania określonych w nim zadań. Kolejna aktualizacja programu ma zostać opracowana po czterech latach od jego przyjęcia.

Komentarz redakcji 

Program przewiduje trzy instrumenty, które mogą wzmocnić jego realizację- na papierze.

Pierwszy to wzmocnienie kadrowe Starostwa, docelowo być może nawet stworzenie stanowiska powiatowego konserwatora zabytków. Biorąc pod uwagę stan finansów powiatu, trudno wyobrazić sobie, by ten punkt doczekał się realizacji szybciej niż sam program kolejnej aktualizacji.

Drugi to sformalizowanie współpracy z Zachodniopomorskim Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków w formie porozumienia- jest jedynym z trzech, który nie wymaga dodatkowego budżetu, tylko podpisu. To go akurat czyni najbardziej prawdopodobnym do wdrożenia.

Trzeci to Społeczna Rada ds. Zabytków Powiatu Kamieńskiego, kolejne ciało opiniotwórczo-doradcze przy Zarządzie Powiatu, w którego skład mieliby wejść wójtowie i burmistrzowie gmin, społeczni opiekunowie zabytków, przedstawiciele organizacji i branży turystycznej oraz „lokalni liderzy”. Program nie precyzuje, z wiadomych względów, ani trybu powołania, ani częstotliwości posiedzeń, ani tego, kto miałby koordynować pracę tak szerokiego gremium. Powiat ma już za sobą doświadczenia z radami i zespołami, komisjami, powoływanymi uchwałami, zarządzeniami, istniejącymi później głównie w rejestrach uchwał rady i zarządzeń starosty. Nic w tym dokumencie nie wskazuje, by tym razem miało być inaczej.

Realny test programu nie leży więc w rozdziale VIII, tylko w budżecie powiatu na kolejne lata i w tym, czy ktokolwiek w 2028 roku będzie pamiętał, że sprawozdanie z realizacji jest ustawowym obowiązkiem, a nie sugestią.

Mała uwaga techniczna, program ma obejmować 4 lata, czyli winien być przyjęty na lata 2026 -2030. Błąd prawdopodobnie wynika z tego ze prace nad programem rozpoczęto w 2025 roku, bo taki rok podano na stronie tytułowej. 
Najważniejsze, że programu nie przygotowywała firma zewnętrzna, a pracownik Starostwa, który doskonale wie, co program zawiera i jak można i powinno się go wykorzystać, po przyjęciu przez Radę Powiatu.