Ustawa o ochronie zabytków jest jasna. Art. 87 nakłada obowiązek: burmistrz albo wójt sporządza gminny program opieki nad zabytkami na cztery lata. Przyjmuje go rada gminy, po opinii wojewódzkiego konserwatora zabytków. Co dwa lata włodarz ma zdać z realizacji sprawozdanie i przedstawić je radzie.

Tyle teoria. W powiecie kamieńskim tę teorię realizuje jedna gmina.

Świerzno to wyjątek, który nie powinien być wyjątkiem

W styczniu tego roku radni gminy Świerzno przyjęli Program opieki nad zabytkami, przedstawiony przez wójta. To nie pierwszy taki dokument, gmina miała program już w poprzedniej kadencji. Zabytków ruchomych i nieruchomych jest na jej terenie sporo. Dokument, przygotowany przez firmę zewnętrzną,  zawiera ciekawe informacje.

Kamień Pomorski „ miasto zabytków i festiwali”, bez programu od 14 lat

Ostatni program opieki nad zabytkami przyjęty uchwałą Rady Miejskiej w Kamieniu Pomorskim utracił moc w 2012 roku. Od tamtej pory nic. Miasto, które chętnie określa się mianem miasta zabytków i festiwali, formalnego dokumentu regulującego opiekę nad tymi zabytkami nie ma od 14 lat.

Za to ma opiekuna społecznego zabytków. Funkcję tę powierzono dyrektorowi Muzeum Historii Ziemi Kamieńskiej.

Powiat na etapie projektu. Konsultacje i cisza

Starostwo przymierza się do własnego programu opieki nad zabytkami dla całego powiatu. Projekt powstał. Starosta ogłosił konsultacje społeczne. Od pół roku po tych konsultacjach nie widać żadnego śladu, ani podsumowania, ani kolejnego projektu, ani uchwały o przyjęciu.

Za to opiekuna społecznego zabytków powiat już ma. Informację o jego powołaniu na stronie internetowej starostwa ogłoszono uroczyście.

Po co w ogóle jest ten program?

Pozostałe gminy powiatu programów opieki nad zabytkami nie mają w ogóle. I, jak się okazuje, nic z tego nie wynika. Żadnych konsekwencji, żadnego problemu przez lata.

Można by założyć, że program jest niezbędny do pozyskiwania zewnętrznych środków na ochronę zabytków. Nic bardziej mylnego. Z dofinansowań korzystają zarówno gminy, które program mają, jak i te, które go nie mają. Obowiązek ustawowy istnieje na papierze. W praktyce,  jak widać na przykładzie prawie całego powiatu,  jest fakultatywny.

Zostaje więc pytanie, które samo się narzuca: skoro program niczego nie daje i niczego nie wymaga, po co gminy w ogóle miałyby go uchwalać i wydawać pieniądze na ich opracowanie? Świerzno to gmina z jednymi z najniższych dochodów w województwie i na to pytanie odpowiedziało działaniem. Reszta powiatu odpowiada milczeniem.

Gminny program opieki nad zabytkami